İşlevsel Olmayan Aile

İşlevsel Olmayan Aile

Ailede işler yolunda gidiyorsa, dışarıda fırtınalar kopsun, aile bundan zarar görmez. Tam tersi, dışarıdan gelen herhangi bir tehdit ailenin daha sıkı kenetlenmesine vesile bile olabilir. Fakat zıddını düşündüğümüzde ailede problem varsa, hayatımızda geri kalan hemen her şey iyi de gitse bir anlam ifade etmeyecektir. Aile, ‘0’ların başına gelen ve değer ifade etmesini sağlayan ‘1’ rakamı gibidir. Aile, hassas ve savunmasız bir tarafımızdır. Dönüp dolaşıp gelmek durumunda olduğumuz yerdir.

Burada iyi ailelerin özelliklerini sıralamak yerine işlevsel olmayan ailelerin özelliklerini sıralamak istiyorum. Herhalde işlevsel olmayan ailelerin özellikleri arasında kendimizden daha çok fazla şey bulabiliriz. Ayrıca işlevsel olmayan ailelerin yaptıklarını yapmadığımızda aslında sağlıklı bir aile olma yolunda adımlar atmış oluruz.

Aşağıda bahsi geçen işlevsel olmayan ailelerin özellikleri, Diane Zimberoff’un Kurban Tuzağından Kurtulmak (C Planı Yayınları) isimli kitabından alınmış, yine bu eserde ayrıntılı bir biçimde sıralanmıştır. İşlevsel olmayan ailelerin özelliklerini tek tek inceleyelim.

 

Ailede özel ilgiye muhtaç biri vardır:

Özel ilgiye muhtaç birinden kastedilen alkolik bir baba, engelli bir kardeş, madde bağımlısı bir abi, kalp hastası bir anne ya da ya da yaşlı bir büyükannedir. Aile üyeleri bu kişiyi üzmemek için aşırı hassas davranır. ‘Aman babanız sinirlendirmeyin, öfkelenip içmeye gider’ gibi... Ailenin bu üyesi, ailenin zamanının ve enerjisinin büyük bölümünü alır ki ailenin geri kalan kısmının ihtiyaçları karşılanamaz hale gelir.

Böyle ailelerde yetişen çocuklar, ihtiyaçlarının karşılanmayacağını varsayarak kendilerini daima ikinci plana atarlar. Bu kişiler için öncelik; eşlerinin, arkadaşlarının ya da çocuklarının ihtiyaçlarıdır. Çoğu zaman kendi ihtiyaçlarının ne olduğunu bilmeden büyürler.

 

 Aile kaosa ve krize bağımlıdır:

 İşlevsel olmayan ailelerin diğer bir özelliği; aile üyelerinin kaosa bağımlı hale gelmesidir. Büyük olsun küçük olsun hemen her mesele krize neden olur. Hatta kriz ya da problem olmadığı, işlerin yolunda gittiği zamanlarda canları sıkılır ve kendilerini işe yaramaz hissederler.

 

Ailede bireyleri yakın ilişkiler kurmakta zorlanır:

İşlevsel ailede büyümenin diğer bir sonucu da ‘yakınlık’ korkusu duyan kimselerden oluşmasıdır. Yakın ve derin ilişki kuramazlar. Yakınlık ihtiyaçlarını kavga ederek giderirler. Çünkü kendilerini birbirlerine en yakın ve gerçek hissettikleri an kavga anlarıdır. Böyle ailelerde yetişen kişiler genelde kendilerine benzer kişileri hayatlarına çekerler ve aile kurarlar. Böylece kendi ailelerinde varolan kavga örüntüsü, yeni kurdukları ailede de devam etme imkanı bulur.

 

Ailede belirsizlik durumu vardır:

 İşlevsel olmayan ailelerin diğer bir özelliği de asla bir sonraki adımda ne olacağının öngörülememesidir. Örneğin; çocuk eve arkadaşını getirdiğinde alkolik babasının kapıda sızıp kaldığı görüntüsüyle karşılaşabilir. Böyle ailelerden yetişen çocuk güvensizlik hissine sahip olur.

 

Ailede çok fazla kural vardır:

Burada kast edilen ebeveynlerin kural koyması değil, genellikle açıkça konuşulmayan ve fakat ısrarla uygulanan kurallardır. Örneğin; en yaygın kural ‘konuşma’dır. ‘Sus odana git, terbiyesizlik yapma, cevap verme’ en çok duyulan sözlerdir. Bu ailede büyüyen çocuk, düşüncelerini dürüstçe söylemenin iyi bir şey olmadığını öğrenir.

Diğer kural ise ‘güvenme’dir. Dış dünyayı bir tehdit olarak algılar aile üyeleri. Öğretmenine güvenme, komşuna güvenme, kimseye güvenme…

Çocuk bu ailede sürekli tetikte kalmayı ve paranoyayı öğrenir.

 

(Devam edecek…)

 

Psikolog Cihan ULUÇ